O mnie

Urodziłem się w 1951 r. we Wrocławiu, jednak całe dorosłe życie spędziłem w Warszawie oraz częściowo w innych krajowych i zagranicznych ośrodkach wyszczególnionych niżej. Jestem absolwentem naszego Wydziału (1972), na którym obroniłem również doktorat (1978) i uzyskałem habilitację (1988). Nominację profesorską otrzymałem w 2009 r. Od 2008 do 2016 roku byłem prodziekanem naszego Wydziału, a w latach 2016-2020 jego dziekanem. Kieruję też Katedrą Europejskiej Tradycji Prawnej.

Jeśli chodzi o współpracę międzynarodową, w latach 1974-75 odbyłem studia podyplomowe w Scuola di Perfezionamento in Diritto Civile na Uniwersytecie w Camerino, który to czas spożytkowałem również na tłumaczenie na język włoski podręczników Aleksandra Woltera i Witolda Czachórskiego (Wolter, Diritto civile polacco. Parte generale, Camerino 1976, stron 371 (przy współudziale C. Zawadzkiej i L. Lonardo); Czachórski, Il diritto delle obbligazioni, Camerino 1980, stron 419 (przy współudziale C. Zawadzkiej i R. Pane).

Przetłumaczyłem również podręcznik do prawa pracy Wacława Szuberta, jednak gdy tłumaczenie dzieła było gotowe w lecie roku 1980, jego Autor uznał, że dzieło to nie zasługuje już na rozpowszechnianie za granicą i wycofał zgodę na publikację.

Od lat 1980-tych zacząłem częściej gościć w Niemczech. Byłem stypendystą Fundacji Humboldta na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Bonn (1984-1985), a następnie pracownikiem Instytutu Historii Prawa Europejskiego im. Maksa Plancka we Frankfurcie nad Menem (1990-2006). Pracowałem również jako profesor kontraktowy na Uniwersytecie we Frankfurcie nad Menem i na Wolnym Uniwersytecie w Berlinie; na Uniwersytecie w Giessen prowadziłem krótko wykład zlecony „Historia państwa i prawa rzymskiego” (1999-2000). W końcowym okresie mojej pracy w Instytucie Maksa Plancka kierowałem dużymi międzynarodowymi grantami „Proces modernizacji wschodnioeuropejskich systemów prawnych od początku XIX wieku” (2002-2004) i „Kultura prawna Europy Wschodniej” (2004-2006).

Po powrocie do kraju w latach 2006-2008 byłem profesorem wizytującym prawa rzymskiego na Wydziale Prawa Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, gdzie niespodziewana śmierć poprzedniego wykładowcy nagle osierociła katedrę. Mnie osobiście udało się zakończyć pracę na Uniwersytecie Śląskim w mniej tragiczny sposób. W semestrze zimowym 2010/2011 wykładałem Europejską Tradycję Prawną na Wydziale Prawa (Levin College of Law) Uniwersytetu Florydy (Gainesville) w USA. W roku 2011 udało mi się otrzymać nagrodę Fundacji na rzecz Nauki Polskiej w dziedzinie Nauk Humanistycznych i Społecznych.

Przyszłość naszego Wydziału

Znajdujemy się w szczególnym momencie historycznym, który jest nader niekorzystny dla snucia refleksji o możliwości kontynuacji dotychczasowej polityki kierowania i zarządzania wydziałem czy – odwrotnie – o konieczności jej zmiany. Informacji na ten temat jest niewiele. Trudno o konkrety, nawet w Rektoracie UW czy też w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Jeszcze w tej chwili nie wiadomo, jak będzie wyglądał podział środków na UW. Nie wiadomo ile ich będzie w niedługiej przyszłości. Ale na pewno da się w jakimś zakresie wykorzystać doświadczenia z nieodległych czasów, gdy miałem zaszczyt pełnić funkcję Prodziekana, a później Dziekana. W każdym razie cztery lata temu udało mi się nawet przepowiedzieć to czy owo. Spróbujmy dokonać krótkiego przeglądu ówczesnych „obietnic wyborczych” i ich realizacji.

W poprzednim programie wyborczym planowałem „usprawnienia systemu USOS” (pkt 1). Stało się i USOS śmiga jak Robert Kubica. Proponowałem „partnerską współpracę ze studentami” (pkt 2). Osiągnęła ona tak wysoki stopień, że samorząd będzie mógł samodzielnie wybrać Prodziekana ds. Studenckich. Planowałem „unowocześnienie formy zajęć i seminariów”, a zwłaszcza „rozwój e-learningu i kształcenia na odległość” (pkt 3). Okazałem się wręcz prorokiem we własnym kraju: w tej chwili nie ma zajęć innych niż zdalne. Następnym punktem było „wspieranie studenckiego ruchu naukowego” (pkt 4). Jeśli były wyniki badań, to pomagałem w ich publikacji. Zapowiadałem „nowy program kształcenia na kierunku Prawo” (pkt 5). Został on wprowadzony w roku akademickim 2017-2018.

W jego ramach tzw. bloki zastąpiły pojedyncze wykłady specjalizacyjne. Nie chcieliśmy wraz z Dziekanem Prof. Sławomirem Żółtkiem inaugurować nowego programu kształcenia pod znakiem wojskowej dyscypliny i cięć oszczędnościowych. Unikaliśmy więc dotychczas ścisłej egzekucji minimalnej liczebności zajęć blokowych i wykluczania od ich prowadzenia młodszych pracowników. Jednak przypomnijmy, że mój poprzednik na urzędzie Dziekana, Prof. Krzysztof Rączka, który był nieprześcignionym mistrzem dyscypliny finansowej, pozwalał na uruchomienie nowego wykładu specjalizacyjnego tylko wtedy – a może to tylko złośliwa plotka? – gdy dotychczasowy wykładowca zmarł lub przeszedł na emeryturę.

Nowa kadencja to jednak nowe wyzwania. Musimy dążyć do uporządkowania finansów na szczeblu ogólnouniwersyteckim, tak aby wydziały prowadzące dydaktykę otrzymywały należne im środki. Musimy zakończyć z sukcesem ewaluację naukową dyscypliny Prawo. Już rozpoczęty proces koordynowany przez Zespół pod przewodnictwem dr hab. Patrycji Grzebyk pozwala na ostrożny optymizm. Musimy zoptymalizować program nauczania na kierunku administracja (studia stacjonarne). W końcu musimy określić wspólne ramy polityki kadrowej tak dla pracowników naukowych, dydaktycznych, jak i administracyjnych. Wszystko to przed nami. Łatwo nie będzie, ale niewykluczone, że damy radę!

Mijająca Kadencja 2016-2020

Mijająca Kadencja
2016-2020

Już na początku kadencji zdawałem sobie sprawę z tego, że konieczne jest przeprowadzenie szeregu reform – tak w zakresie administracyjnym, jak i dydaktycznym. Z pewnością zaskoczeniem – niekoniecznie szczęśliwym – była ustawa prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, która dołożyła nam sporo pracy na płaszczyźnie wydziałowej oraz centralnej – m.in. stawiając pod znakiem zapytania dalsze funkcjonowanie Wydziału. Jeżeli zatem miałbym się pochwalić osiągnięciami z kończącej się kadencji, to wskazałbym na:

● Obrona autonomii Wydziału Prawa i Administracji UW

W pierwotnym projekcie Statutu UW, przedłożonym przez JM Rektora UW zakładano powierzenie dydaktyki bliżej nieokreślonym kolegiom. Proponowano ograniczenie samorządności Wydziału de facto poprzez pozbawienie go możliwości wyboru jego władz i reprezentantów. Nie jest tajemnicą, że zgłaszano wówczas także koncepcje dalej idące, skutkujące zniesieniem Wydziałów na Uniwersytecie Warszawskim. Z takimi pomysłami nie mogłem się zgodzić. Od samego początku czynnie przeciwstawiałem im się na forum Senatu UW. Argumentowałem, że na wszystkich znaczących uniwersytetach na świecie badania i dydaktyka powierzane są właśnie wydziałom, a nie sterowanym centralnie jednostkom ogólnouniwersyteckim. Tylko na wydziale odbywają się przecież realne badania i nauczanie, a nawet jakakolwiek akademicka działalność niebiurokratyczna. Tylko wydział tworzy atmosferę nauki, w której rozkwitają talenty, a studenci stają się uczonymi. Jeśli przesunięcie nadawania stopni naukowych z rad wydziału do senatu, a więc dalej od realnej nauki, miało cokolwiek wzmocnić, to tylko walkę o dostęp do ucha rektora. Podobnie jak przeprowadzanie procedur awansowych nie ma sensu planowanie na szczeblu rektorskim strategii dyscyplin naukowych.  Mam wrażenie, że to właśnie wspierany przeze mnie upór Dziekanów innych Wydziałów UW i Senatorów ostatecznie doprowadził do odrzucenia większości tych nieudanych pomysłów.

● Reforma struktury WPiA UW

Mijająca kadencja obfitowała w wydarzenia o dużym znaczeniu dla naszego Wydziału. Były to zwłaszcza reforma struktury wydziału, polegająca przede wszystkim na zniesieniu Instytutów. Wiem, że niektórzy nostalgicy wciąż je – jawnie lub potajemnie – opłakują. Jednak nie były one niczym innym niż biurokratyczną pozostałością po socjalizmie realnym, a ich zniesienie na wydziałach prawa czołowych uniwersytetów polskich, takich jak np. Uniwersytet Jagielloński, nastąpiło już dawno. Likwidując instytuty Wydział nasz nie zrobił zatem nic innego niż wykonał czynność niezbędną do pozostania w krajowej czołówce. Obecnie Wydział nasz składa się z Katedr lub Zakładów, tak samo jak inne dobre wydziały prawa w Polsce czy na tzw. Zachodzie i Bogu chwała. Jednakże reforma struktury to nie tyko Instytuty. Jako Wydział bardzo szybko dostosowaliśmy się do nowych rozwiązań uniwersyteckich. Powołaliśmy Radę Dydaktyczną oraz Radę Naukową Dyscypliny, które działają bardzo sprawnie. W sposób klarowny rozdzieliliśmy kompetencje Kierownika jednostki dydaktycznej (Prodziekana ds. studenckich) oraz Dziekana Wydziału. Utworzyliśmy wszystkie niezbędne komisje wydziałowe. Innymi słowy, przełamaliśmy niemoc i dostosowaliśmy się instytucjonalnie do nowych wymogów ustawowych i uniwersyteckich.

● Reforma programu studiów

Jednym z największych osiągnięć mijającej kadencji jest niewątpliwie reforma programu studiów na kierunku Prawo. Udało się ją przeprowadzić po 10 latach starań. Wprowadziliśmy nowe przedmioty takie, jak Prawa człowieka i obywatela czy System prawny i zawody prawnicze. Zreformowaliśmy nauczanie postępowania cywilnego, administracyjnego oraz karnego, wprowadzając pierwszy raz w historii obligatoryjne dla studentów warsztaty z procedur. Pogrupowaliśmy wykłady specjalizacyjne w bloki specjalizacyjne. Znieśliśmy seminaria IV roku, zastępując je seminariami specjalizacyjnymi. Wiem, iż nie każdego te reformy cieszą. Cóż nostalgia starego bywa silna… Niemniej jednak cieszy mnie, że o trafności reformy świadczą głosy studenckie, a także powrót Wydziału na pierwsze miejsce w najbardziej prestiżowym ogólnopolskim rankingu Wydziałów Prawa Dziennika Gazety Prawnej. Nie jest tajemnicą także, że awansowaliśmy z oddali na czołowe miejsce w rankingach zdawalności na aplikacje prawnicze. Pamiętam o moich deklaracjach, że program studiów nie jest dany raz na zawsze i że wymaga ciągłego dostosowywania do realiów akademickich. Mam nadzieję, że tym tropem pójdziemy przez następne lata i dalej będziemy udoskonalać dydaktykę na naszym Wydziale.

● Wprowadzenie studiów stacjonarnych na kierunkach Administracji

Czekaliśmy na to latami. W końcu się udało. Od roku prowadzimy studia stacjonarne na kierunkach Administracja I i II stopień. Cieszą się one dużym zainteresowaniem, czego potwierdzeniem są świetni studenci. Dzięki nowym zajęciom problemy mają co prawda kierownicy katedr, gdyż zajęć jest więcej niż chętnych do ich prowadzenia. Szczęśliwie jest to jednak powód do rozwoju Wydziału także od strony kadrowej!

● Centrum Studiów Samorządu Terytorialnego i Rozwoju Lokalnego

Do niedawna wspólnie z Wydziałem Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych prowadziliśmy studia pierwszego i drugiego stopnia w ramach centrum Centrum Studiów Samorządu Terytorialnego i Rozwoju Lokalnego. Od ponad roku prowadzimy te studia samodzielnie, a Centrum wzięliśmy pod nasze skrzydła. Dzięki temu udało się uporządkować jego strukturę, zaopiekować się studentami, a w przyszłości będziemy je prężnie rozwijać. Nie możemy też zapominać, że majątek Centrum wzbogacił nasz Wydział. Przejęliśmy pokaźną sumę pieniędzy oraz – w zamian za stare pomieszczenia przy ul. Nowy Świat 4 – nowe lokale  na ul. Prostej. W efekcie Centrum stało się kierunkiem studiów na WPiA i dołączyło do czterech dotychczasowych, którymi pozostają Prawo, Administracja, Finanse i Skarbowość oraz Humanitarian Action (NOHA).

● Reforma dziekanatów WPiA UW

Już w pierwszym roku mijającej kadencji całe Kolegium Dziekańskie WPiA UW zaangażowało się w usprawnienie obsługi studenckiej. W efekcie udało nam się połączyć dziekanaty pod przewodnictwem Pani Kierownik Doroty Otko-Majewskiej. Jako pierwszy wydział na uniwersytecie zapewniliśmy obsługę studencką 6 (sześć!) dni w tygodniu od poniedziałku do piątku w godz. 8.30-18.00, a w sobotę w godz. 8.30-16.00. Połączenie Dziekanatów istotnie usprawniło obsługę administracyjną studentów, o czym dobitnie świadczy zniknięcie słynnych kolejek, z którymi odwiecznie kojarzony był Dziekanat WPiA UW.

Jak mi się wydaje, na pochwałę zasługuje także fakt, że po latach starań udało się w budynku Dziekanatu WPiA UW założyć klimatyzację. Może to okoliczność trywialna, ale komfort personelu obsługującego Studentów, jak i samych Studentów, znajduje się teraz, zwłaszcza w lecie, na należytym poziomie.

Już na początku kadencji zdawałem sobie sprawę z tego, że konieczne jest przeprowadzenie szeregu reform – tak w zakresie administracyjnym, jak i dydaktycznym. Z pewnością zaskoczeniem – niekoniecznie szczęśliwym – była ustawa prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, która dołożyła nam sporo pracy na płaszczyźnie wydziałowej oraz centralnej – m.in. stawiając pod znakiem zapytania dalsze funkcjonowanie Wydziału. Jeżeli zatem miałbym się pochwalić osiągnięciami z kończącej się kadencji, to wskazałbym na:

● Obrona autonomii Wydziału Prawa i Administracji UW

W pierwotnym projekcie Statutu UW, przedłożonym przez JM Rektora UW zakładano powierzenie dydaktyki bliżej nieokreślonym kolegiom. Proponowano ograniczenie samorządności Wydziału de facto poprzez pozbawienie go możliwości wyboru jego władz i reprezentantów. Nie jest tajemnicą, że zgłaszano wówczas także koncepcje dalej idące, skutkujące zniesieniem Wydziałów na Uniwersytecie Warszawskim. Z takimi pomysłami nie mogłem się zgodzić. Od samego początku czynnie przeciwstawiałem im się na forum Senatu UW. Argumentowałem, że na wszystkich znaczących uniwersytetach na świecie badania i dydaktyka powierzane są właśnie wydziałom, a nie sterowanym centralnie jednostkom ogólnouniwersyteckim. Tylko na wydziale odbywają się przecież realne badania i nauczanie, a nawet jakakolwiek akademicka działalność niebiurokratyczna. Tylko wydział tworzy atmosferę nauki, w której rozkwitają talenty, a studenci stają się uczonymi. Jeśli przesunięcie nadawania stopni naukowych z rad wydziału do senatu, a więc dalej od realnej nauki, miało cokolwiek wzmocnić, to tylko walkę o dostęp do ucha rektora. Podobnie jak przeprowadzanie procedur awansowych nie ma sensu planowanie na szczeblu rektorskim strategii dyscyplin naukowych.  Mam wrażenie, że to właśnie wspierany przeze mnie upór Dziekanów innych Wydziałów UW i Senatorów ostatecznie doprowadził do odrzucenia większości tych nieudanych pomysłów.

● Reforma struktury WPiA UW

Mijająca kadencja obfitowała w wydarzenia o dużym znaczeniu dla naszego Wydziału. Były to zwłaszcza reforma struktury wydziału, polegająca przede wszystkim na zniesieniu Instytutów. Wiem, że niektórzy nostalgicy wciąż je – jawnie lub potajemnie – opłakują. Jednak nie były one niczym innym niż biurokratyczną pozostałością po socjalizmie realnym, a ich zniesienie na wydziałach prawa czołowych uniwersytetów polskich, takich jak np. Uniwersytet Jagielloński, nastąpiło już dawno. Likwidując instytuty Wydział nasz nie zrobił zatem nic innego niż wykonał czynność niezbędną do pozostania w krajowej czołówce. Obecnie Wydział nasz składa się z Katedr lub Zakładów, tak samo jak inne dobre wydziały prawa w Polsce czy na tzw. Zachodzie i Bogu chwała. Jednakże reforma struktury to nie tyko Instytuty. Jako Wydział bardzo szybko dostosowaliśmy się do nowych rozwiązań uniwersyteckich. Powołaliśmy Radę Dydaktyczną oraz Radę Naukową Dyscypliny, które działają bardzo sprawnie. W sposób klarowny rozdzieliliśmy kompetencje Kierownika jednostki dydaktycznej (Prodziekana ds. studenckich) oraz Dziekana Wydziału. Utworzyliśmy wszystkie niezbędne komisje wydziałowe. Innymi słowy, przełamaliśmy niemoc i dostosowaliśmy się instytucjonalnie do nowych wymogów ustawowych i uniwersyteckich.

● Reforma programu studiów

Jednym z największych osiągnięć mijającej kadencji jest niewątpliwie reforma programu studiów na kierunku Prawo. Udało się ją przeprowadzić po 10 latach starań. Wprowadziliśmy nowe przedmioty takie, jak Prawa człowieka i obywatela czy System prawny i zawody prawnicze. Zreformowaliśmy nauczanie postępowania cywilnego, administracyjnego oraz karnego, wprowadzając pierwszy raz w historii obligatoryjne dla studentów warsztaty z procedur. Pogrupowaliśmy wykłady specjalizacyjne w bloki specjalizacyjne. Znieśliśmy seminaria IV roku, zastępując je seminariami specjalizacyjnymi. Wiem, iż nie każdego te reformy cieszą. Cóż nostalgia starego bywa silna… Niemniej jednak cieszy mnie, że o trafności reformy świadczą głosy studenckie, a także powrót Wydziału na pierwsze miejsce w najbardziej prestiżowym ogólnopolskim rankingu Wydziałów Prawa Dziennika Gazety Prawnej. Nie jest tajemnicą także, że awansowaliśmy z oddali na czołowe miejsce w rankingach zdawalności na aplikacje prawnicze. Pamiętam o moich deklaracjach, że program studiów nie jest dany raz na zawsze i że wymaga ciągłego dostosowywania do realiów akademickich. Mam nadzieję, że tym tropem pójdziemy przez następne lata i dalej będziemy udoskonalać dydaktykę na naszym Wydziale.

● Wprowadzenie studiów stacjonarnych na kierunkach Administracji

Czekaliśmy na to latami. W końcu się udało. Od roku prowadzimy studia stacjonarne na kierunkach Administracja I i II stopień. Cieszą się one dużym zainteresowaniem, czego potwierdzeniem są świetni studenci. Dzięki nowym zajęciom problemy mają co prawda kierownicy katedr, gdyż zajęć jest więcej niż chętnych do ich prowadzenia. Szczęśliwie jest to jednak powód do rozwoju Wydziału także od strony kadrowej!

● Centrum Studiów Samorządu Terytorialnego i Rozwoju Lokalnego

Do niedawna wspólnie z Wydziałem Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych prowadziliśmy studia pierwszego i drugiego stopnia w ramach centrum Centrum Studiów Samorządu Terytorialnego i Rozwoju Lokalnego. Od ponad roku prowadzimy te studia samodzielnie, a Centrum wzięliśmy pod nasze skrzydła. Dzięki temu udało się uporządkować jego strukturę, zaopiekować się studentami, a w przyszłości będziemy je prężnie rozwijać. Nie możemy też zapominać, że majątek Centrum wzbogacił nasz Wydział. Przejęliśmy pokaźną sumę pieniędzy oraz – w zamian za stare pomieszczenia przy ul. Nowy Świat 4 – nowe lokale  na ul. Prostej. W efekcie Centrum stało się kierunkiem studiów na WPiA i dołączyło do czterech dotychczasowych, którymi pozostają Prawo, Administracja, Finanse i Skarbowość oraz Humanitarian Action (NOHA).

● Reforma dziekanatów WPiA UW

Już w pierwszym roku mijającej kadencji całe Kolegium Dziekańskie WPiA UW zaangażowało się w usprawnienie obsługi studenckiej. W efekcie udało nam się połączyć dziekanaty pod przewodnictwem Pani Kierownik Doroty Otko-Majewskiej. Jako pierwszy wydział na uniwersytecie zapewniliśmy obsługę studencką 6 (sześć!) dni w tygodniu od poniedziałku do piątku w godz. 8.30-18.00, a w sobotę w godz. 8.30-16.00. Połączenie Dziekanatów istotnie usprawniło obsługę administracyjną studentów, o czym dobitnie świadczy zniknięcie słynnych kolejek, z którymi odwiecznie kojarzony był Dziekanat WPiA UW.

Jak mi się wydaje, na pochwałę zasługuje także fakt, że po latach starań udało się w budynku Dziekanatu WPiA UW założyć klimatyzację. Może to okoliczność trywialna, ale komfort personelu obsługującego Studentów, jak i samych Studentów, znajduje się teraz, zwłaszcza w lecie, na należytym poziomie.

Działalność naukowa

Prawo jest nauką praktyczną. Stąd pytanie, co właściwie na wydziałach prawa robią osoby tak niepraktyczne jak historycy. Pytanie to implikuje kwestię następną, co właściwie robi na tych wydziałach zdrowa większość „prawdziwych” prawników. Jako najstarsze w Europie wydziały te rzadko podejmują autorefleksję na temat statusu metodologicznego własnej działalności. Po prostu nadal robią to, co robiono już w średniowieczu, interpretując obowiązujące ustawy i przygotowując je w ten sposób do praktycznego zastosowania.

Fakt, że dzisiejsi prawnicy uważani są raczej za przedstawicieli praktyki niż nauki, wynika z narodowego charakteru, jaki przybrało prawoznawstwo najpóźniej od XIX wieku, wieku kodyfikacji. Ubóstwienie nowego zjawiska kodeksu nie pozwalało wówczas dostrzec, że w przeciwieństwie do starego Corpus Iuris jego tekst nie zawierał już prawd odwiecznych „spisanego rozumu” (raison écrite), lecz tylko konkretne próby rozwiązania aktualnych problemów społecznych. Skupienie się większości prawników na egzegezie tekstu kodeksu pozwoliło naukowo myślącej mniejszości na stworzenie nowych dyscyplin prawniczych.

Były to historia i socjologia prawa, kryminologia, teoria i komparatystyka prawa. Dzięki ich niezależności od prawa narodowego wykazują one charakter ponadlokalny, czyniąc tym samym zadość standardowym wymogom naukowości. Ponieważ zagadnienia te nurtują mnie od dawna, przynajmniej wskazówek do ich rozwiązania może dostarczyć treść moich ważniejszych prac naukowych. Poniżej załączam ich wykaz z podziałem na grupy treściowe, oszczędzając Szanownemu Czytelnikowi mozołu lektury kompletnego spisu moich publikacji o prawie rzymskim.

Teoria prawa w powiązaniu z jego historią, zwłaszcza z prawem rzymskim

Über methodologische Werkmittel der Romanistik, Zeitschrift der Savigny-Stiftung RA 105 (1988) 180-262; Die Illusion der Wissenschaftlichkeit, Index 22 (1994) 107-134; L’argumentation dogmatique et l’argumentation scientifique, Rechtshistorisches Journal 13 (1994) 271-304; Geltung und Fortgeltung des römischen Juristenrechts, Zeitschrift der Savigny-Stiftung RA 111 (1994) 66-94; Knowledge of Law as Knowledge of Facts, w: T. Giaro (ed.), Roman Law and Legal Knowledge, Warszawa 2011, 215-241; Zivilistik als Geschichte und Theorie, Rechtshistorisches Journal 14 (1995) 345-367; Diritto come prassi. Vicende del discorso giurisprudenziale, Studi in onore di L. Labruna, vol. IV, Napoli 2007, 2233-2261; Gibt es noch eine Wissenschaft vom Recht?, w: Leges sapere. Studia dedykowane J. Sondlowi, Kraków 2008, 155-169;  Wartości w języku prawnym i dyskursie prawniczym, w: Preambuła Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Wydawnictwa Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2009, 13-210

Analiza prawa pod katem wartości prawdziwościowej jego norm

Dogmatische Wahrheit und Zeitlosigkeit in der römischen Jurisprudenz, Bullettino dell’Istituto di Diritto Romano 90 (1987) 1-104, nadbitka z indeksem źródeł, Roma 1987, stron 108; Römische Rechtswahrheiten. Ein Gedankenexperiment, Frankfurt a.M. 2007, stron 767; Echtheitsindizien. Eine Fallstudie zu ‚verus, verius, verissimus’, Orbis iuris romani 1 (1995) 78-109; Rzymskie prawdy prawnicze. Eksperyment myślowy, w: Księga Pamiątkowa T. Erecińskiego, Warszawa 2011, 2959-2982; Prawdy prawa i prawdy prawnicze. Trzy pytania historyka, w: Księga Pamiątkowa Ks. Prof. Antoniego Kościa, Lublin 2013, 901-915; Verità fattuale e verità normativa nell’argomentazione della giurisprudenza romana, w: ‘Quid est veritas?’ Un seminario sulla ‘veritas’ e forme giuridiche, Napoli 2013, 359-380

Europejska tradycja prawna i jej wpływ na obecną harmonizację prawa

Europa und das Pandektenrecht, Rechtshistorisches Journal 12 (1993) 326-345; Europäische Privatrechtsgeschichte: Werkzeug der Rechtsvereinheitlichung und Produkt der Kategorienvermengung, Ius commune 21 (1994) 1-43; Römisches Recht, Romanistik und Rechtsraum Europa, Ius commune 22 (1995) 1-16; Czy w przewidywalnej przyszłości powstanie europejskie prawo zobowiązań?, Forum Prawnicze 1 (2010) 66-88; Le radici comuni del diritto europeo. Un cambiamento di prospettiva, Roma 2005, stron 261 (wspólnie z P.G. Monateri i A. Somma); ‘Comparemus!’ Romanistica come fattore d’unificazione dei diritti europei, Rivista Critica del Diritto Privato 19 (2001) 539-567; Comparing German and Polish private law. Preliminary notes, Studia Iuridica 56 (2013) 9-15; Moment historyczny w prawoznawstwie porównawczym, w: A. Wudarski (ed.), Polska komparatystyka prawa, Warszawa 2016, 37-62

Specyfika kultury prawnej Europy Centralno-Wschodniej, a zwłaszcza Polski

Legal Tradition of Eastern Europe. Its Rise and Demise, Comparative Law Review 2.1 (2011) 1-23; Some Prejudices about the Legal Tradition of Eastern Europe, w: B. Sitek et al. (eds.), Comparative Law in Eastern and Central Europe, Cambridge 2013, 26-50; The East of the West. Harold J. Berman and Eastern Europe, Rechtsgeschichte 21 (2013) 193-197; La cultura giuridica dell’Europa orientale. Fondamenti storici, w: E. Castorina (ed.), Servizi pubblici, diritti fondamentali, costituzionalismo europeo, Napoli 2017, 23-38; Europejska geneza polskich zasad i wartości konstytucyjnych, Państwo Prawne 3 (2013) 7-17; La Polonia nella cultura giuridica europea. Abbozzo storico, Atti dell’Accademia Polacca di Roma 5 (2016) 35-51; Wschód i Zachód jako wartości polskiej tradycji polityczno-prawnej, Forum Prawnicze 45 (2018) 3-18

Zjawisko cyrkulacji modeli prawnych, zwłaszcza między Wschodem i Zachodem Europy

Westen im Osten. Modernisierung osteuropäischer Rechte bis zum Zweiten Weltkrieg, Rechtsgeschichte 2 (2003) 123-139; Oriente e Occidente nella storia del diritto privato europeo, w: G. Alpa, R. Danovi (eds.), Diritto privato europeo. Fonti ed effetti, Mailand 2004, 343-357; Modernisierung durch Transfer – Schwund osteuropäischer Traditionen, w: T. Giaro (ed.), Rechtskulturen des modernen Osteuropa. Modernisierung durch Transfer im 19. und frühen 20. Jahrhundert, Frankfurt a.M. 2006, 275-344; Alt- und Neueuropa, Rezeptionen und Transfers, w: T. Giaro (ed.), Rechtskulturen des modernen Osteuropa. Modernisierung durch Transfer zwischen den Weltkriegen, Frankfurt a.M. 2007, 273-317; L’Occidente in Oriente. Modernizzazione del diritto nell’Europa dell’Est fino alla seconda guerra mondiale, Filia. Scritti per G. Franciosi, vol. III, Napoli 2007, 1075-1098; Legal Historians and the Eastern Border of Europe, w: T. Beggio, A. Grebieniow (eds.), Methodenfragen der Romanistik im Wandel, Tübingen 2019, 145-162

Kodyfikacja i dekodyfikacja prawa prywatnego; jej wpływ na dziedzictwo prawa rzymskiego

Der allgemeine Teil: Physik und Metaphysik. Zivilistik in Zeiten der Dekodifikation, w: Ch. Baldus, W. Dajczak (eds.), Der allgemeine Teil des Privatrechts,  Frankfurt a.M. 2013, 47-68; Dekodyfikacja. Uwagi historyczno-teoretyczne, w: F. Longchamps de Berier (ed.), Dekodyfikacja prawa prywatnego, Warszawa 2017, 13-37; In Defence of Decodification. A Discussion of the Concept, w: Chen Su et al. (ed.), Theory and Practice of Codification. The Chinese and Polish perspective, Pekin 2019, 3-17; Pochwała dekodyfikacji, Księga Pamiątkowa Prof. Pawła Czechowskiego, Warszawa 2020 (w druku); Roman law always dies with a codification, w: A. Dębiński, M. Jońca (eds.), Roman Law and European Legal Culture, Lublin 2008, 15-26

Twórczość Leona Petrażyckiego; jej wpływ na teorię, politykę i analizę ekonomiczną prawa

La ‚Civilpolitik’ di Petrażycki o dell’amore nel sistema decentralizzato, Index 23 (1995) 97-157;

Leon Petrażycki i ekonomiczna analiza prawa. Materiały do dalszych rozważań, w: H. Izdebski (ed.), Nauka i nauczanie prawa. Tradycja i przyszłość, Warszawa 2009, 211-239; Życie i myśl prawnika o nazwisku Petrażcyki – tym razem po włosku, Forum Prawnicze 24 (2014) 55-61; Die Lehre vom Einkommen, w: S. Dauchy et al. (eds.), The Formation and Transmission of Western Legal Culture. Books that Made the Law in the Age of Printing, Paris 2016, 416-419; Leon Petrażycki jako prekursor law & economics, Studia Iuridica 74 (2018) 135-154; Civilpolitik Petrażyckiego, czyli ideał miłości w gospodarce zdecentralizowanej, w: T. Giaro (ed.), Leon Petrażycki i współczesna nauka prawa, Warszawa 2020, 103-210

Prawo prywatne w systemach totalitarnych, zwłaszcza w niemieckim nazizmie

Aufstieg und Niedergang des sozialistischen Zivilrechts: von der Ideologie zur Rechtsdogmatik der Pauschalenteignung, w: G. Bender, U. Falk (eds.), Enteignung, Frankfurt a.M. 1999, 217-317; Aktualisierung Europas. Gespräche mit Paul Koschaker, Genova 2000, stron 214; Der Troubadour des Abendlandes, w: H. Schröder, D. Simon (eds.), Rechtsgeschichtswissenschaft in Deutschland 1945 bis 1952, Frankfurt a.M. 2001, 31-76; Paul Koschaker sotto il nazismo: un fiancheggiatore ‚malgré soi’, Studi in onore di M. Talamanca IV, Napoli 2001, 159-187; Vor-, Mit- und Nachdenker des Madagaskar-Plans, Rechtshistorisches Journal 19 (2000) 131-163; Memory Disorders: Koschaker Rediscovered and Baudlerized, Studia Iuridica 78 (2018) 9-23; Les troubles de la mémoire : Koschaker, redécouvert et expurgé, Grief. Revue sur les mondes du droit 6.2 (2019) 73-86;  A Matter of Pure Conscience? Franz Wieacker and his Conceptual Change, Studia Iuridica 82 (2019) 9-28; The Culmination-Book. Trying to Make Sense of the Nazi Years, Studia Iuridica 84 (2019;  w druku)

Tłumaczenia wielu moich prac – choć się tego nie domagałem – ukazały się w Rosji

Правовая традиция Восточной Европы: епитафия, w: Цивилистические исследования. Ежегодник гражданского права 2 (2005) 127–147;  ‘Comparemus!’ Романистика как фактор унификации европейских правовых систем, Ius Antiquum 15 (2005) 177-201; Судебная практика в Восточной Европе XIX века. Направления исследования, Ius Antiquum 15 (2005) 214-218; ‘Оставим немцам эти детские отклонения!’ Догматика и история в польской романи- стической традиции, Ius Antiquum 18 (2006) 180-191; Леон Петражицкий и экономический анализ права, w: Научные труды Московской академии экономики и права 24 (2009) 454-486; Леон Петражицкий – основоположник экономического анализа права, w: „ЭПОС”. Экономика. Предпринимательство. Окружающая среда 38 (2009) 71-79; Запад на Востоке. Модернизация восточно-европейского права до Второй мировой войны, w: Цивилистические исследования. Ежегодник гражданского права 3 (2007) 173-199; Европейская история частного права: инструмент унификации права и продукт смешения категорий, w: Цивилистические исследования. Ежегодник гражданского права 4 (2010) 10-57; Право и история права в эпоху глобализации, в: Перспективы взаимодействия национальных правовых систем в условиях глобализации и регионализации, Rostów nad Donem 2010, 25-28; Петражицкий и ранняя история law & economics, в: Г.Ф. Гараева, Я. Турлуковски (ed.), Мысль Л.И. Петражицкого и современная наука права, Краснодар 2016, 128-149; От современного soft law к античному soft law, Правоведение 2 (2016) 198-219; Гражданская политика Петражицкого, или идеал любви в децентрализованной экономике, в: Лев Петражицкий и современная юриспруденция, ред. Я.Турлуковский, Варшава 2020, 105–223

Kontakt

Zapraszam do kontaktu

Zgoda

9 + 3 =